អំពីសេចក្តីបង្រៀនរបស់ព្រះពោធិធម្ម

ប្រសិនបើអ្នកប្រើប្រាស់ចិត្តរបស់អ្នក ដើម្បីតាមស្វែងរកព្រះពុទ្ធ អ្នកនឹងគ្មានថ្ងៃបាន ជួប​ព្រះពុទ្ធឡើយ។ ដរាបណាអ្នកនៅតែស្វែងរកព្រះពុទ្ធនៅកន្លែងដទៃទៀត អ្នកនឹងមិន​អាច​មើលឃើញថា ចិត្តរបស់អ្នកហ្នឹងឯងគឺជាព្រះពុទ្ធ។ ចូរឃើញព្រះពុទ្ធដើម្បីបូជា​ព្រះពុទ្ធ ហើយចូរកុំប្រើចិត្តដើម្បីសូត្រធម៌រំលឹកដល់ព្រះពុទ្ធ។ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិន​បានសូត្រព្រះសូត្រ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនបានរក្សាសីល ហើយព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏មិន​បានល្មើសសីលដែរ។ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនដែលរក្សា ឬល្មើសនូវអ្វីទាំងអស់ ហើយ​ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏មិនបានធ្វើល្អ ឬធ្វើអាក្រក់ដែរ។

ក្នុងការស្វែងរកពុទ្ធៈ អ្នកចាំបាច់ត្រូវតែមើលឃើញ "សភាវៈពិតនៃខ្លួនឯង" (Self-Nature)។ បុគ្គលណាដែលឃើញសភាវៈពិតនៃខ្លួនឯង បុគ្គលនោះឯងគឺជាពុទ្ធៈ។ ប្រសិន​បើ​អ្នកមិនឃើញសភាវៈពិតនៃខ្លួនឯងទេ ការសូត្រធម៌រំលឹកដល់ពុទ្ធៈ ការសូត្រ​ព្រះសូត្រ ការថ្វាយគ្រឿងបូជា និងការរក្សាសីលទាំងឡាយ សុទ្ធតែឥតប្រយោជន៍​​ទាំង​អស់។ ការសូត្ររំលឹកដល់ពុទ្ធៈផ្តល់ផលជាកម្មល្អ ការសូត្រព្រះសូត្រផ្តល់ផលជាការ​ចងចាំល្អ ការរក្សាសីលផ្តល់ផលជាការកើតក្នុងសុគតិភព ហើយការថ្វាយ​គ្រឿង​បូជា​ផ្តល់ផលជាសេចក្តីសុខក្នុងអនាគត ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាពុទ្ធៈទាល់​តែ​សោះ។

ព្រះពោធិធម្ម ឬ តាក់មោ (តាមគ្រាមភាសាចិន) គឺជា ព្រះភិក្ខុជនជាតិឥណ្ឌា ក្នុងរង្វង់សតវត្សទី ១១ នៃពុទ្ធសករាជ ដែលនិកាយសេន (Zen) ចាត់ទុកលោកថាជាព្រះសង្ឃ​បរិ​នាយកអង្គទី ២៨ បើរាប់តាមខ្សែស្រឡាយឥណ្ឌា និងជាអង្គទី ១ ក្នុងខ្សែស្រឡាយចិន។

កំណត់សម្គាល់បន្ថែម សូមកុំយល់ច្រឡំថា ព្រះពោធិធម្ម បដិសេធវិធីសាស្ត្រនៃការសូត្រមន្ត ការធ្វើបុណ្យ ឬការរក្សាសីលនោះឡើយ ប៉ុន្តែលោកបានសង្កត់ធ្ងន់លើការប្រតិបត្តិដែល "កាត់ត្រង់" ទៅកាន់ខ្លឹមនៃព្រះពុទ្ធសាសនា នោះគឺការពិចារណាចិត្តរបស់ខ្លួនឯង។ ប្រសិនបើខ្វះចំណុចនេះ ការធ្វើបុណ្យផ្សេងៗ ដូចជាការសូត្រមន្ត ការសាងសង់ព្រះពុទ្ធរូប ឬ​ស្ដូប​ចេតិយ ក៏ដូចជាការរក្សាសីល គឺជាត្រឹមតែ "បុញ្ញកិរិយាខាងលោកិយ" តែប៉ុណ្ណោះ។

ដូចការវិសជ្ជនាធម៌ដែល ព្រះពោធិធម្ម បានពន្យល់ដល់ អធិរាជ អ៊ូ នៃរាជវង្សលៀង នៅពេលដែលលោកធ្វើដំណើរមកដល់ប្រទេសចិនដំបូង៖ អធិរាជ អ៊ូ បានសួរថា ព្រះ​អង្គ​បានកសាងវត្តអារាម ចម្លងព្រះត្រៃបិដក និងទំនុកបម្រុងព្រះសង្ឃយ៉ាងច្រើន តើការ​ធ្វើបែបនេះព្រះអង្គបានកុសលកម្រិតណា? ព្រះពោធិធម្មបានឆ្លើយថា "ទាំងអស់នេះ​មិនរាប់ជាកុសល (ពិតប្រាកដ) ឡើយ" វាគ្រាន់តែជាកម្មតូចតាចដែលហុច​ផលឱ្យ​កើត​​ជាមនុស្ស ឬទេវតាប៉ុណ្ណោះ ប្រៀបដូចជាស្រមោលអង្រួនតាមរូប ទោះបី​ជា​មើល​​ទៅ​ឃើញថា​មាន ក៏ប៉ុន្តែតាមពិតវាមិនមែនជាខ្លឹមសារពិតប្រាកដនោះទេ។ ក្នុង​ន័យ​​​មួយទៀត ការប្រតិបត្តិ និងការធ្វើបុណ្យទាំងឡាយខាងលើ ប្រសិនបើនៅតែមាន​​ទិដ្ឋិយល់ថា "ខ្លួនយើង" ជាអ្នកធ្វើ វាក៏នៅតែជាការសាងកម្មបន្តទៅមុខទៀត។ ចំណែក​​ឯ​ពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពោធិធម្ម គឺតម្រង់ឆ្ពោះទៅរកការយល់ដឹងថា "ចិត្តគឺជាពុទ្ធៈ" ហើយដោយសារចិត្ត/ពុទ្ធៈនេះគឺជា "សុញ្ញតៈ" (ភាពទទេស្អាត) ទើបវាស្ថិតនៅផុតពីកម្ម និងការសាងសកម្មទាំងពួង។ 

ប្រភពៈ ហ្វេសប៊ុក Long Ti (ធម្មចរិយា ឡេង ពិសិទ្ធិ)
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ