ធម្មចក្រមុទ្រា

ធម្មចក្រ ក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតមានន័យថា កងចក្រនៃធម៌ ។ មុទ្រានេះគឺជាតំណាងនៃព្រឹត្តិ​ការណ៍​ដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុងព្រះជន្មរបស់ព្រះពុទ្ធ គឺហេតុការណ៍ដែលព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​សម្តែងព្រះធម៌ទេសនាជាលើកដំបូងបន្ទាប់ពីការត្រាស់ដឹង នៅឯព្រៃ​ឥសិ​បតន​មិគ​ទាយវ័ន ​សារនាថ។ ហេតុដូច្នេះហើយ មុទ្រានេះមានន័យថា «ការបង្វិលកងចក្រនៃព្រះធម៌»។

នៅក្នុងកាយវិការមុទ្រានេះ ម្រាមមេដៃ និងម្រាមចង្អុលនៃដៃទាំងសងខាង ប៉ះគ្នានៅ​ត្រង់​ចុង​ដើម្បីបង្កើតជារង្វង់។ រង្វង់នេះគឺជាតំណាងនៃកងចក្រនៃព្រះធម៌ ឬក្នុង​ន័យ​អភិភូត​វិជ្ជា គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាង មធ្យោបាយ និង បញ្ញា ។ ម្រាមដៃបីទៀតដែល​នៅ​សល់​នៃដៃទាំងសងខាងត្រូវបានលាតសន្ធឹងចេញ ដែលម្រាមទាំងនេះសុទ្ធ​តែ​មាន​អត្ថន័យ​ជានិមិត្តរូបជាច្រើន៖
 * ម្រាមកណ្តាល៖ តំណាងឱ្យ «អ្នកស្តាប់» ព្រះធម៌ (សាវ័ក)។
 * ម្រាមនាង៖ តំណាងឱ្យ «អ្នកសម្រេចធម៌ដោយខ្លួនឯង» (ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ)។
 * ម្រាមកូន៖ តំណាងឱ្យ «មហាយាន» ឬ «យានធំ»។
ម្រាមទាំងបីដែលលាតសន្ធឹងនៃដៃឆ្វេង គឺជានិមិត្តរូបនៃ ព្រះរតនត្រ័យ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលរួមមាន៖ ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។



ចំណុចសំខាន់ នៅក្នុងមុទ្រានេះ ដៃទាំងសងខាងត្រូវបានដាក់នៅចំពីមុខទ្រូង ដែលជានិមិត្តរូបថា សេចក្តីបង្រៀនទាំងនេះគឺចេញមកពីព្រះហឫទ័យ (បេះដូង) របស់ព្រះពុទ្ធដោយផ្ទាល់។ មុទ្រានេះគឺជាកាយវិការដែលបង្ហាញដោយព្រះឈានពុទ្ធ (Dhyani Buddha) អង្គទីមួយ គឺ ព្រះវៃរោចនៈ (Vairochana) តាមលក្ខណ:មហាយាន។ ព្រះឈានពុទ្ធទាំងប្រាំអង្គ សុទ្ធតែមានការពាក់ព័ន្ធនឹងមោហៈ (សេចក្តីវង្វេង) ជាក់លាក់របស់មនុស្សលោក ហើយគេជឿថាព្រះអង្គទាំងនោះ​ជួយមនុស្សឱ្យជម្នះនូវសេចក្តីវង្វេងទាំងនោះបាន។ ដូច្នេះហើយ គេជឿថាព្រះវៃរោចនៈ​ ទ្រង់ផ្លាស់​ប្តូរមោហៈនៃសេចក្តីអវិជ្ជា ឱ្យទៅជាបញ្ញានៃសច្ចធម៌វិញ។ តាម​រយៈការបង្ហាញ​នូវធម្មចក្រមុទ្រានេះ ព្រះអង្គបានជួយដល់អ្នកបដិបត្តិធម៌ក្នុងការនាំ​ទៅ​​រកការផ្លាស់ប្តូរ (ការផ្លាស់ប្តូរខាងផ្លូវចិត្ត) នេះឯង។

ប្រភពៈ ហ្វេសប៊ុក Long Ti (ធម្មចរិយា ឡេង ពិសិទ្ធិ)
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ