ទាក់ទងនឹងរឿងអរុណរះ

ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃសីល ដោយសារមានបរិស័ទមួយចំនួន នៅមានមន្ទិលរឿងអរុណរះ ដែលជារឿងទាក់ទងនឹង ការបដិបត្តិប្រចាំថ្ងៃ ខ្ញុំសូមលើកយកបញ្ហានេះ មកបរិយាយដូចតទៅ ។ 
   
យើងដឹងហើយថា ការយល់ដឹងត្រឹមត្រូវអំពី អរុណ គឺជារឿងសំខាន់បំផុត សម្រាប់ភិក្ខុ សាមណេរ ពីព្រោះ អរុណ មានទំនាក់ទំនងជាមួយ ព្រះវិន័យជាច្រើនប្រការ ដូចជា ពេលចេញពីវត្តក្នុងរដូវវស្សា ពេលដែលត្រូវចាប់ផ្ដើមបិណ្ឌបាត ឬឆាន់ចង្ហាន់បាន  ពេលរក្សាវត្ត និងការ​រាប់រាត្រីរបស់ភិក្ខុ ដែលកំពុង​នៅបរិវាស និងប្រព្រឹត្តិមានត្ត ជាដើម ។ ឯឧបាសក ឧបាសិកា ដែលសមាទានឧបោសថសីលជាដើម ក៏ត្រូវដឹងពីអរុណផងដែរ ។   តើអរុណគឺជាអ្វី?
   
អរុណ គឺពន្លឺពណ៌ក្រហមស្លេក ដែលរះឡើងនៅទិសខាងកើត មុនពេលព្រះអាទិត្យរះ ។ ដូចមានបទបាឡី ក្នុងគម្ពីរអភិធានប្បទីបិកា គាថា ៦៥ និង ៩៧ ថា៖  «សូរស្សោទយតោ បុព្វុដ្ឋិតរំសិ សិយារុណោ» និង «អរុណោ កិញ្ចិរត្តោត្ថ» ហើយមានអធិប្បាយលម្អិត នៅក្នុងវិនយាលង្ការដីកា ត្រង់ការអធិប្បាយទិវាសេយ្យវិនិច្ឆយកថា ភាគ១ ផងដែរ ។  ដូច្នេះ ការដែលនឹងដឹងថាអរុណរះនៅម៉ោងប៉ុន្មាននោះ ត្រូវតែសង្កេតទិសខាងកើតក្នុងពេលជិតភ្លឺរៀងរាល់ព្រឹក ប្រសិនបើឃើញពន្លឺពណ៌ក្រហមស្លេក នោះបង្ហាញថា អរុណបានរះឡើងហើយ។
   
សួរថា៖  ប្រសិនបើ ថ្ងៃនោះមានអ័ព្ទច្រើន ឬទីកន្លែងនោះ មានអគារជាដើម រាំងឃាំងរហូតមិនអាចមើលឃើញអរុណបាន តើត្រូវដឹងអរុណដោយរបៀបណា?
ចម្លើយ៖ យើងអាចពិចារណាប៉ាន់ស្មានបាន គឺប្រសិនបើធ្លាប់បានមើលអរុណនៅថ្ងៃមុនៗមកហើយ នោះអរុណនៅថ្ងៃបន្តបន្ទាប់ក៏នឹងមិនឃ្លាតឆ្ងាយពីពេលដើមប៉ុន្មានដែរ (ប៉ុន្តែក្នុងរដូវនីមួយៗ ពេលវេលាអរុណរះអាចខុសគ្នាច្រើន គួរតែកំណត់ឲ្យបានល្អ)។
   
ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ អាចស្វែងរកពេលវេលាដែលព្រះអាទិត្យរះ នៃថ្ងៃនីមួយៗបាន វិធីមើលថាអរុណរះនៅម៉ោងប៉ុន្មាន គឺត្រូវយកពេលវេលាដែលព្រះអាទិត្យរះនោះទៅដកប្រហែល ៤៨ នាទី។ នោះហើយគឺជាពេលដែលអរុណរះ ឧទាហរណ៍ ព្រះអាទិត្យរះនៅម៉ោង ៦:០០ ព្រឹក អរុណក៏នឹងរះនៅម៉ោង ៥:១២ ព្រឹក។  



វិធីនេះបានយកមកពីគម្ពីរវិនយាលង្ការដីកា ដូចមានសាធកថា៖ យទិ បព្វតាទិនា បដិច្ឆន្នដ្ឋានំ ហោតិ, យត្តកេន កាលេន វិវដ្ដដ្ឋានេ រត្តោភាសោ បញ្ញាយតិ, សូរិយមណ្ឌលស្ស ទិស្សនកាលតោ ឯកឃដិកាមត្តេន វា ទ្វិឃដិកាមត្តេន វា តត្តកំ កាលំ សល្លក្ខេត្វា ឥមស្មឹ កាលេ អរុណោ ភវេយ្យាតិ តក្កេត្វា កាតព្វំ។ 
   
ប្រែថា៖ ប្រសិនបើជាទីកន្លែងដែលត្រូវភ្នំជាដើមបិទបាំង ពន្លឺពណ៌ក្រហមនឹងបង្ហាញឲ្យឃើញនៅទីវាលបើកចំហ ដោយមានពេលវេលាប៉ុនណា គួរកំណត់ពេលវេលាប្រមាណនោះ ដោយដក​ថយ​ពី​ពេលដែលព្រះអាទិត្យរះប្រហែល ១ ឃដិកា ឬ ២ ឃដិកា (គឺប្រហែល ២៤ ឬ ៤៨ នាទី) រួចប៉ាន់ស្មានថា អរុណគួរតែរះក្នុងពេលនេះ គប្បីធ្វើកិច្ច(មានការរក្សាវត្តជាដើម) ។  ឃដិកា គឺរយៈពេលមួយដួសបាយពុះ ។ ១ ឃដិកា = ២៤ នាទី ដូច្នេះទើបបានប្រាប់ថា ត្រូវដកចេញ ៤៨ នាទី។
   
វិធីមើលអរុណ មានគោលអាងដូចដែលបានបង្ហាញនេះ សង្ឃឹមថានឹងជួយបន្ធូរបន្ថយការសង្ស័យ និងជួយឲ្យបាននូវគោលការណ៍ក្នុងការប្រព្រឹត្តិវិន័យបានត្រឹមត្រូវ សម្រាប់ភិក្ខុសាមណេរ ក៏ដូចជាឧបាសក ឧបាសិកា តទៅ។៚

ព្រះវិមលធម្មធារ៍ វជិរមេធី, ថ្ងៃ៤ ᧨ ᧰ គិម្ហរដូវ ឆ្នាំមមី  អដ្ឋស័ក ព.ស.២៥៧០ / 22-07-2026

ប្រភពៈ ហ្វេសប៊ុក Dara Sou

ដោយ៥០០០ឆ្នាំ